Het oog van een papegaaivis, prehistorische kikkers en een sprookjesbos onder water. Maar ook: getatoeëerde gezichten, sieraden en portretten van stamleden in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Welkom in de sprookjesachtige wereld van Dos en Bertie Winkel. Een fotograferend echtpaar dat bijzondere culturen, dieren en organismen vastlegt die op het punt staan uit te sterven. Kijk mee naar portretten van de Maasai en de leafy sea dragon door de camera van Dos en Bertie Winkel…
Dos Winkel
1947:
4 juni geboren in Haarlem
1970:
Afronding studie fysiotherapie
1976:
Oprichting Nederlandse Academie voor Orthopedische Geneeskunde
1978:
Oprichting International Academy of Orthopaedic Medicine (IAOM), voorzitter tot 2005
vanaf 1993
publicaties in o.a. Duiken, Onderwatersport, BBC Wildlife, Terre Sauvage, Tauchen, National Geographic
1995
publicatie Watercolours Bonaire
2001
eerste prijs Dive sights (onderwaterfotografie)
2003
Gold Medal op New York Filmfestival
2005
publicatie Wonderen van de zee
2005
fulltime natuurfotograaf
2007
publicatie en expositie Planet ocean
Bertie Winkel
1946:
geboren
onderwijzeres op een basisschool
opvoeding kinderen
1978:
Haar passie voor portretten ontstond tijdens een reis door Egypte, eind jaren tachtig.
2004
Evenals haar man maakte ze illustraties die werden gebruikt voor boeken, tijdschriften, ansichtkaarten en kalenders
Verdwijnende soorten
In onze moderne wereld verdwijnen door overbevissing, zure regen en vervuiling in razend snel tempo allerlei soorten dieren en planten van de aardbodem. Ook oorspronkelijke stammen, met al hun unieke kenmerken, bestaan soms nog maar uit enkele honderden personen. Het is niet alleen van groot belang dat zoveel mogelijk soorten en stammen worden behouden, maar ook dat ze fotografisch worden vastgelegd en getoond, als onderdeel van een belangrijk bewustwordingsproces bij een groot publiek.
Dos en Bertie Winkel willen hieraan een bijdrage leveren door het maken van een serie boeken en tentoonstellingen met de titel ‘Vanishing Worlds’. Hiervoor gebruiken ze als motto ‘In search of the last perfect picture of evolution’. Met hun meest bijzondere en perfecte foto’s brengen ze de wonderen van de evolutie onder de aandacht van het publiek.
Door de grootte van de video kan het even duren voor de video verschijnt. De snelheid hangt af van de internet verbinding.
Darwin
Het centrale thema van de boekenserie en de tentoonstellingen is 'Evolutie'. Dit mede naar aanleiding van het feit dat het in 2005 precies 170 jaar geleden is dat Charles Darwin voor het eerst voet aan land zette op het Galapagos eiland Chatham. Darwins ontdekking dat de snavels van vinken zich hadden aangepast aan het beschikbare voedsel op de verschillende eilanden, vormde het begin van zijn evolutietheorie. De publicatie van zijn boek ‘Over het ontstaan van de soorten’ schokte het 19de-eeuwse publiek, dat nog vast geloofde in het Scheppingsverhaal. Het heeft lang geduurd voordat zijn verklaring voor de variatie van de soorten en natuurlijke en seksuele selectie, bij een breed publiek ingang vond. De focus van de schitterende foto’s van Bertie en Dos ligt op het verdwijnen van bijzondere diersoorten en stammen die in de loop van vele miljoenen jaren door evolutie zijn ontstaan. Dos en Bertie proberen ze vast te leggen, voordat ze voorgoed verdwijnen.
The last perfect picture
Met eindeloos veel geduld en kennis leggen Dos en Bertie de resultaten van miljoenen jaren evolutie vast. 35 jaar lang bezochten zij vele landen en culturen, en maakten ze meer dan honderd reizen. Zo hebben zij in Peru een week lang zeven uur per dag in de verzengende hitte muisstil in een van bladeren gemaakte schuilhut gezeten om Macaw papegaaien van zeer dichtbij te kunnen fotograferen. Het lukte hen tenslotte om de dieren op een afstand van tien meter te benaderen en een serie unieke foto’s te maken. De Macaw behoort, zoals zo veel papegaaisoorten, tot de bedreigde vogels.
Tenminste evenveel moeite, geduld en energie stopten zij in het maken van unieke opnamen van een mysterieuze kikker, de Telmatobius, in het Titicaca-meer in Peru. Dit bijzondere dier van ongeveer dertig centimeter leeft in het twee miljoen jaar oude meer op 3600 meter hoogte in het Andesgebergte. In een ver verleden heeft de evolutie er voor gezorgd dat de soort is teruggekeerd onder water waar het een uniek ademhalingsorgaan ontwikkelde: de huid. Helaas wordt de kikker door de lokale bevolking als afrodisiacum beschouwd en levend in de blender verwerkt. Bovendien zet men deze grote kikker in om het te laten regenen. Het zal niet lang duren voordat het laatste exemplaar is verdwenen. Een onderwaterfoto van het dier was nog nooit gemaakt. Wel is Jacques Cousteau, op zoek naar het goud van de Inca's, ooit bij toeval op de kikker gestuit. Hij maakte filmopnamen, maar geen foto's.
Een aantal bijzondere stammen kregen Bertie en Dos voor hun camera door interventie van ‘George’, een bush-piloot. Zijn moeder, Jacqueline Rumeguerre-Eberhardt, is sociaal antropologe die al 40 jaar onderzoek doet naar de Maasai en zelf getrouwd is met een van de stamleden. George hielp Bertie en Dos ook contact leggen met de zeer ontoegankelijke Rendile, Samburu en de Dassanach-stam. Bij de Rendile maakten zij onder meer een huwelijk mee en had Bertie de twijfelachtige eer de besnijdenis van de bruid bij te wonen. De Siria Maasai zijn van alle Maasai-subgroepen het minst door het Westen beïnvloed. Zij zijn zeer goede natuurbeschermers. Van al deze avonturen werden ook televisiedocumentaires gemaakt.
Onderwaterfotografie
Dos werd door de onderwaterfotografie gegrepen toen hij cursussen orthopedische geneeskunde gaf op Aruba. “In de periode 1993-2001, toen Bertie op Bonaire woonden en ook een duikschool runden, heb ik enorm veel ervaring opgedaan".
Dos registreerde niet alleen tijdens duiken in de wateren van het Caribisch gebied, maar ook bij honderden duiken in de Indische Oceaan en de Pacific, rondom de Galapagos Eilanden en… in het Titicaca-meer. “Dat laatste gebeurde in Peru, waar Bertie veel portretten maakte vande nazaten van de Inca'sIndianen. Geen mens duikt in het Titicaca-meer - de temperatuur is er vier graden. Maar ik ging er op zoek naar een voorhistorische kikker. En ik heb hem gevonden ook. Het dier heeft zich in de loop der tijd zodanig ontwikkeld, dat het niet meer nodig is boven water te komen om te ademen.”
De anekdote over het Titicaca-meer contrasteert fraai met de opvatting dat duiken per definitie gebeurt in tropische zeeën. Dos fotografeerde ook in moerassen, regenwouden en koude zeeën. “Mangrove-fotografie in Bonaire is bijvoorbeeld geweldig: het lijkt er wel een regenwoud onder water. Maar inderdaad: meestal duik ik in tropische wateren. Wat ik uitzonderlijk vond, dat waren de leafy sea dragons ten zuiden van Australië. Ze zijn familie van het zeepaardje, maar meten wel veertig centimeter en zien er uit als zeewier. In de Lembeh Strait, boven Sulawesi, vind je als duiker soms diersoorten die nog niet door de wetenschap zijn beschreven. Het is prachtig om dat allemaal vast te leggen en later te delen met anderen.”
Giraffehals als statussymbool & lelijkheid als bescherming
De overeenkomt tussen een Indiaan uit de Andes, een Padaung in Birma, een Huli in Papoea Nieuw-Guinea en een lid van de Maasai uit Kenia? Ze zijn stuk voor stuk gefotografeerd door Bertie Winkel. Kleur, sieraden, kleding, tatoeages, gezichtsuitdrukkingen. Dát is wat Bertie fascineert. Met haar portretten tekent ze dikwijs en passant voor de registratie van stammen die binnenkort zijn verdwenen.
“Wat mij aanspreekt bij tribal people, is dat ze zich vaak versieren. Meestal willen mensen zich mooier maken, maar soms heeft verf of een sieraad een andere functie. Met verf kun je je ook beschermen tegen insecten. En een gezicht vol getatoeëerde zwarte puntjes was in het verleden soms een indirecte bescherming tegen de koning die mooie vrouwen als slavin bij zich wilde hebben. Lelijkheid als bescherming. Inmiddels is die dreiging van een koning verdwenen, maar de traditie van vrouwen met een gelaat vol zwarte puntjes bestaat nog steeds. Ik heb het in Myanmar en Tirap (Noordoost India) nog gefotografeerd bij oudere vrouwen.”
Statussymbolen legde Bertie Winkel eveneens vast. “Bij de Padaung in Birma heb je nog altijd het verschijnsel van de ‘long necks’, de zogenaamde giraffehalzen. Vanaf hun geboorte krijgen vrouwen elk jaar een ring om hun nek. Hoe meer je er hebt, hoe meer aanzien je geniet. Een fascinerend gezicht: vrouwen lijken door die serie ringen een heel lange nek te hebben. Ze móeten de ringen ook wel blijven dragen - hun wervelkolom is in de loop der jaren instabiel geworden en hun nek heeft de ringen dus nodig als ondersteuning.”
Verschillende culturen, verschillende mensen, verschillende expressies. Als fotograaf heeft Bertie er rekening mee te houden. Met een flexibele houding probeert ze de situatie zoveel mogelijk naar haar hand te zetten. “Ik maak portretten, dus mensen poseren voor me. Daarbij is het mijn streven ze te fotograferen zoals ze werkelijk zijn. Soms moet je iemand geruststellen, soms maak je een grapje. Maar de cultuur speelt ook een grote rol. Sommige mensen zijn verlegen, maar op veel Antilliaanse eilanden willen mensen juist graag worden gefotografeerd en in Papua Nieuw-Guinea éisen ze het zelfs.”
“Het is het prettigst wanneer je een aantal dagen in een dorp kunt verkeren en de stamleden langzaam aan je kunnen wennen. Dat was bijvoorbeeld het geval bij de Himba in Namibië, maar ook bij de Maasai in Kenia, waar Dos en ik een tijdje in een dorp zaten voor aankomende krijgers en hun moeders. Die koppen, die rode verf tijdens een ritueel… Over een aantal jaren is het misschien allemaal verdwenen en zijn deze Maasai net zo “gemoderniseerd” als sommige andere stammen in Kenia.”
Vissenogen
Een opmerkelijke plaats in Dos Winkels portfolio wordt ingenomen door zijn 24 vissenogen. Van een hoge abstractie zijn onder meer de uitvergrote ogen van een papegaaivis, een schorpioenvis en een trompetvis.
“Tijdens al mijn 3500 duiken is het me maar zelden gelukt een macro-opname te maken van een vissenoog. Je hebt er engelengeduld voor nodig, soms moet je wel een uur in dezelfde houding zweven. Meestal zwemt een vis weg voordat je zijn oog op de gewenste manier hebt gefotografeerd. Ja, het geeft me dus echt een kick als ik er bij wijze van hoge uitzondering wel een keer in slaag.”
Dos Winkel
Dos Winkel (1947) heeft na twintig jaar onderwater- en natuurfotografie talloze publicaties, prijzen, boeken, ansichtkaarten, tv-films, kalenders en tentoonstellingen op zijn naam staan. Hij publiceerde onder meer in de tijdschriften Duiken, Terra, BBC Wildlife en National Geographic. Hij won twee keer de eerste prijs van het KONICA-Otter festival, werd bij Dive Sights 2001 officieus wereldkampioen onderwaterfotografie en had een paar keer een finaleplaats in de BBC Wildlife Photographer of the Year competition.
Gelouterd en gelauwerd als fotograaf of niet, Dos Winkel begon zijn carrière op een heel ander terrein: de orthopedie. Een paar jaar nadat hij was afgestudeerd als fysiotherapeut, richtte hij in 1976 de Nederlandse Academie voor Orthopedische Geneeskunde op. Twee jaar later gaf hij samen met de Britse professor James Cyriax het startsignaal voor de International Academy of Orthopeadic Medicine (IAOM). De organisatie heeft nu opleidingen in heel Amerika en Europa. Winkel publiceerde als docent vele boeken over orthopedische geneeskunde voor artsen en fysiotherapeuten. Maar vanaf maart 2005 richt de voorzitter van de IAOM zich volledig op de hobby die een steeds groter deel van zijn leven is gaan vormen: onderwater- en natuurfotografie. Winkels indrukken zullen bovendien steeds meer een rol spelen in tv-documentaires (zie EMS films en de wereldomroep ).
Bertie Winkel
Een portret van Bertie Winkel: dat is eenmalig een omgekeerde wereld. Normaal gesproken is zíj het die portretteert. In de afgelopen vijftien jaar keek ze in de ogen van duizenden mensen, doorgaans leden van exotische stammen. Geldt onderwaterfotografie als de belangrijkste invalshoek van haar man, Bertie is geïntrigeerd door portretfotografie van tribal people. Hun gedeelde tweede liefde is natuurfotografie.
Bertie (1946) was onderwijzeres op een basisschool voordat zij zich richtte op de opvoeding van haar kinderen. Ze was ook betrokken bij de IAOM van haar echtgenoot en stond meermalen model wanneer illustraties nodig waren voor diens orthopedische boeken. Haar passie voor portretten ontstond tijdens een reis door Egypte, eind jaren tachtig. Die passie ademt ook Bertie Winkels natuurfotografie: portretten van dieren vormen een wezenlijk element. Evenals haar man maakte ze illustraties die werden gebruikt voor boeken, tijdschriften, ansichtkaarten en kalenders.
Moerassen, mangroves en tropische zeeën
Dos Winkel is al zo’n twintig jaar in de ban van onderwaterfotografie. Zijn vader bracht hem van kindsbeen af interesse voor de natuur bij: planten, schelpen, dieren. Maar het was pas tijdens zijn eerste verre reizen met echtgenote Bertie dat het idee begon te rijpen al die schoonheid ook vast te leggen. Vooral de schoonheid onder water, welteverstaan.
Na meer dan 3500 duiken, beschikt Dos Winkel over een schat aan geheimzinnige en fascinerende foto’s. “Onder water fotograferen is het mooist. Dan ben je één met de natuur. Je kunt je tijdens een duik ongedwongen bewegen en talloze dieren vissen, sponsen en koralen fotograferen. De meeste soorten onder water zijn niet bang, maar alleen nieuwsgierig. Het is een fascinerende ervaring als een zeeleeuw zijn neus tegen je duikbril duwt!”
dos & bertie 
Het centrale thema van de boekenserie en de tentoonstellingen is 'Evolutie'. Dit mede naar aanleiding van het feit dat het in 2005 precies 170 jaar geleden is dat Charles Darwin voor het eerst voet aan land zette op het Galapagos eiland Chatham. Darwins ontdekking dat de snavels van vinken zich hadden aangepast aan het beschikbare voedsel op de verschillende eilanden, vormde het begin van zijn evolutietheorie. De publicatie van zijn boek ‘Over het ontstaan van de soorten’ schokte het 19de-eeuwse publiek, dat nog vast geloofde in het Scheppingsverhaal. Het heeft lang geduurd voordat zijn verklaring voor de variatie van de soorten en natuurlijke en seksuele selectie, bij een breed publiek ingang vond. 
Dos werd door de onderwaterfotografie gegrepen toen hij cursussen orthopedische geneeskunde gaf op Aruba. “In de periode 1993-2001, toen Bertie op Bonaire woonden en ook een duikschool runden, heb ik enorm veel ervaring opgedaan".
Een opmerkelijke plaats in Dos Winkels portfolio wordt ingenomen door zijn 24 vissenogen. Van een hoge abstractie zijn onder meer de uitvergrote ogen van een papegaaivis, een schorpioenvis en een trompetvis.
Dos Winkel is al zo’n twintig jaar in de ban van onderwaterfotografie. Zijn vader bracht hem van kindsbeen af interesse voor de natuur bij: planten, schelpen, dieren. Maar het was pas tijdens zijn eerste verre reizen met echtgenote Bertie dat het idee begon te rijpen al die schoonheid ook vast te leggen. Vooral de schoonheid onder water, welteverstaan.